Những cuộc trò chuyện về du lịch ở Tây Bắc thường bắt đầu bằng câu hỏi về “tác động”: du lịch làm văn hoá đổi thay theo hướng tích cực hay tiêu cực? Cách đặt vấn đề ấy, tuy quen thuộc, đôi khi lại làm lu mờ một thực tế khác tinh tế hơn. Văn hoá hiếm khi biến đổi bằng những bước ngoặt rõ ràng, mà thường chuyển mình qua những lựa chọn nhỏ, lặp lại mỗi ngày trong đời sống thường nhật. Nghiên cứu dân tộc học của Lê về phụ nữ H’Mông ở Sa Pa (2015) đưa ta trở lại với những thực hành âm thầm ấy.
Trong bức tranh đời sống mà nghiên cứu phác hoạ, du lịch không giữ vị trí trung tâm. Ruộng nương, công việc gia đình, việc chăm sóc con cái và nhịp điệu mùa vụ vẫn là nền tảng định hình sinh hoạt hằng ngày. Du lịch xuất hiện như một khả năng mở ra thêm, được đón nhận khi phù hợp và sẵn sàng gác lại khi những bổn phận khác trở nên quan trọng hơn. Việc tham gia vì thế không diễn ra liên tục, cũng không mang tính mặc định.
Từ góc nhìn này, văn hoá không hiện lên như một “tài nguyên” có thể tách rời để đưa ra thị trường. Văn hoá được sống trong những phán đoán rất đời thường: nên đi hay ở, làm thêm hay dừng lại, tiếp xúc bao lâu thì đủ. Những quyết định tưởng chừng riêng lẻ ấy lại chính là nơi các ranh giới được âm thầm vạch ra, giữa điều có thể thay đổi và điều cần được giữ gìn.
Du lịch cũng mở ra những không gian gặp gỡ mới. Khi tham gia vào các hoạt động du lịch, phụ nữ H’Mông bước ra khỏi không gian quen thuộc của gia đình và làng bản, tiếp xúc với những mối quan hệ và nhịp sống khác. Nhưng những bước đi ấy không đồng nghĩa với sự rời bỏ truyền thống. Chúng được hình thành qua những cuộc “thương lượng” giữa cơ hội và trách nhiệm, giữa sự hiện diện và sự chừng mực.
Từ đó, một câu hỏi mở ra cho các nghiên cứu về du lịch và diễn ngôn văn hoá ở Tây Bắc: sau hơn mười năm, khi du lịch mở rộng hơn, công nghệ số len sâu vào đời sống và những khát vọng sống dần đổi khác, những lựa chọn thường nhật ấy đã chuyển dịch ra sao? Liệu những cách cân bằng cũ còn tiếp diễn, hay những hình thức “sống cùng du lịch” mới đang lặng lẽ hình thành? Nhìn từ đời sống thường nhật, văn hoá không hiện ra như thứ mất đi hay được giữ lại nguyên vẹn, mà như một sự tiếp nối được cân nhắc và điều chỉnh qua thời gian.
#TourismAndCulture #EverydayDecisions #CulturalChange #Ethnography #IndigenousWomen #HmongWomen #SaPa #NorthwestVietnam #SustainableTourism #LivingCulture #DailyLife #TourismStudies #CultureInMotion #DuLichVaVanHoa #LuaChonThuongNhat #BienDoiVanHoa #DanTocHoc #PhuNuHmong #SaPa #TayBac #DuLichBenVung #VanHoaSong #DoiSongHangNgay
_
Author: Song Nhi
Photo Credit: @backpackeninazie.nl
Tham khảo:
Lê, T. D. D. (2015). Experiences of Hmong Women Engaging in Tourism-related Activities in Sa Pa, Northwestern Vietnam. [PhD-Thesis – Research and graduation internal, Vrije Universiteit Amsterdam]. https://research.vu.nl/en/publications/experiences-of-hmong-women-engaging-in-tourism-related-activities/
Vietnam Outdoor Tourism Research 