Trong bài viết trước về “staged authenticity”, chúng ta đã thảo luận về hành trình tìm kiếm những trải nghiệm du lịch mang tính xác thực của du khách, sự nổi lên gần đây của tính xác thực như một xu hướng, cũng như khó khăn trong việc khám phá những “hậu trường” ẩn giấu. Tuy nhiên, sự tập trung quá mức vào tính xác thực thường dẫn đến một giả định mang tính đơn giản hóa, rằng staged authenticity chỉ là một hình thức trình diễn làm suy giảm tính toàn vẹn văn hóa. Bài viết này đưa ra một góc nhìn khác nhằm xem xét lại giả định đó.
Dựa trên ý tưởng về “tiền cảnh” và “hậu trường” của Erving Goffman cùng với khái niệm staged authenticity của Dean MacCannell, du lịch thường được diễn giải như một dạng trình diễn được dàn dựng, trong đó các điểm đến trình bày những hình ảnh văn hóa đã được chọn lọc cho du khách. Từ góc nhìn này, staged authenticity bị xem là yếu tố mang tính giả tạo, làm suy giảm văn hóa nguyên bản và biến các thực hành bản địa thành những màn trình diễn bị thương mại hóa. Tuy nhiên, cách diễn giải này dựa trên một logic nhị nguyên giữa “xác thực” và “dàn dựng”, vốn có thể quá cứng nhắc để hiểu đúng cách mà du lịch thực sự vận hành.
Các học giả như Erik Cohen (1988) đã thách thức cách nhìn nhị nguyên này khi cho rằng staged authenticity không tất yếu phá hủy văn hóa nguyên bản. Thay vào đó, các ý nghĩa văn hóa không đơn giản biến mất mà có thể tiếp tục tồn tại, dù đôi khi ở dạng ít hiển lộ hơn hoặc đã được biến đổi. Tương tự, Edward Greenwood (1982) cho rằng các nền văn hóa luôn trong quá trình “tạo dựng” và tái tạo chính mình. Điều này có nghĩa là văn hóa không phải là một thực thể cố định, mà mang tính động, có khả năng thích nghi và liên tục được tái sản xuất. Nếu bản thân văn hóa luôn vận động và phần nào mang tính kiến tạo, thì sự hiện diện của các yếu tố dàn dựng trong du lịch nên được hiểu như một phần của quá trình văn hóa đang diễn ra, thay vì chỉ bị xem là sự giả tạo. Khi đó, trọng tâm phân tích được chuyển từ việc đánh giá một trải nghiệm có “hoàn toàn xác thực” hay không sang việc xem xét cách tính xác thực được du khách cảm nhận và thương lượng.
Nghiên cứu của Sarah và cộng sự (2022) cho thấy tính dàn dựng trong các trải nghiệm du lịch lịch sử được tái hiện có mối quan hệ tích cực đáng kể với thái độ của du khách. Nghiên cứu này, dựa trên phỏng vấn 30 khách du lịch và khảo sát trực tuyến với 629 người tham gia tại Úc, chỉ ra rằng du khách không đồng loạt bác bỏ staged authenticity. Thay vì thụ động tiếp nhận hoặc phủ nhận các trải nghiệm mang tính dàn dựng, du khách chủ động diễn giải và gán ý nghĩa cho chúng dựa trên kỳ vọng và sở thích cá nhân.
Cụ thể hơn, các yếu tố nhân khẩu học và sở thích cá nhân, chẳng hạn như sự quan tâm đến nghệ thuật, văn hóa, tôn giáo, và thậm chí là du lịch đen (dark tourism), đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cách các trải nghiệm mang tính dàn dựng được cảm nhận. Bên cạnh đó, các chiều cạnh trải nghiệm như giáo dục, giải trí, sự thoát ly (mong muốn thoát khỏi không gian, thời gian hoặc bối cảnh quen thuộc), và tính thẩm mỹ đều có mối quan hệ tích cực với thái độ của du khách. Khi du khách tìm kiếm tri thức, sự nhập vai cảm xúc, giải trí, hoặc sự thưởng thức thẩm mỹ, họ có xu hướng chấp nhận staged authenticity như một phần có ý nghĩa của trải nghiệm.
Điều này dẫn đến một hàm ý quan trọng đối với phát triển du lịch di sản. Nếu mức độ chấp nhận của du khách được định hình nhiều hơn bởi giá trị trải nghiệm thay vì tính nguyên bản lịch sử một cách tuyệt đối, thì các nhà phát triển du lịch không nhất thiết bị ràng buộc bởi việc sở hữu một địa điểm di sản nguyên gốc. Thay vào đó, trọng tâm chiến lược nên là xác định các phân khúc du khách và thiết kế những trải nghiệm mang tính giáo dục, giải trí, hấp dẫn về mặt thẩm mỹ và có tính nhập vai cao. Khi những nhu cầu trải nghiệm này được đáp ứng, tính dàn dựng của trải nghiệm không nhất thiết làm giảm giá trị cảm nhận của du khách.
Vì vậy, staged authenticity nên được hiểu không phải là một khiếm khuyết của du lịch mà là một thành phần tất yếu và mang tính chức năng của nó. Tính xác thực trong du lịch không phải là một trạng thái cố định hay thuần túy khách quan, mà được kiến tạo, diễn giải và liên tục được thương lượng thông qua trải nghiệm.
#StagedAuthenticity #ReflectiveTourism #NegotiatedTourism
Author: Thuy Duong (Jenny).
Photo Credit: @Photograph By Simon
See the references in the comment section.
_
Vietnam Outdoor Tourism Research Project
💌Email: vietnamoutdoorresearch@gmail.com
🌐Website: https://vnort.com/
Vietnam Outdoor Tourism Research 