Một nghiên cứu gần đây về du lịch tại các cộng đồng vùng sâu vùng xa ở Việt Nam gợi ý rằng, để hiểu tính bền vững xã hội của du lịch, có lẽ ta cần nhìn vào những điều rất nhỏ: những lần gặp gỡ bình thường giữa du khách và người dân địa phương. Chính trong những tương tác tưởng chừng giản dị ấy mà các mối quan hệ xã hội của du lịch được hình thành, điều chỉnh và đôi khi cũng bị xáo trộn.
Dựa trên các cuộc phỏng vấn với người dân địa phương, du khách, hướng dẫn viên và các chuyên gia du lịch, Vu và cộng sự (2024) chỉ ra nhiều dạng hành vi có thể định hình tác động xã hội của du lịch. Một số hành vi góp phần xây dựng mối quan hệ tích cực: du khách chủ động tìm hiểu phong tục địa phương, tham gia các hoạt động cộng đồng với thái độ tôn trọng, hoặc ủng hộ các sản phẩm do người dân bản địa làm ra. Những hành động như vậy giúp tạo nên sự tương tác hài hòa hơn giữa khách và chủ nhà.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy nhiều hành vi tưởng như vô hại lại có thể dần làm biến đổi các mối quan hệ này. Với du khách, đó chỉ là những cử chỉ nhỏ. Nhưng khi tích tụ theo thời gian, chúng có thể âm thầm làm thay đổi chuẩn mực xã hội, nhịp sống thường ngày và cả vị thế giữa du khách và cộng đồng địa phương. Sự biến đổi văn hóa không chỉ bắt nguồn từ các dự án phát triển quy mô lớn, những lễ hội chính thức hay các “làng văn hóa” được dàn dựng. Nó cũng có thể xuất hiện từ vô số tương tác nhỏ diễn ra trong homestay, ngoài chợ, trên lối đi trong bản hay trong những bữa cơm chung.
Một bức ảnh được dàn dựng để đăng lên mạng xã hội.
Một du khách góp ý cách nấu món ăn địa phương.
Một đứa trẻ dần quen với việc du khách thường mang theo kẹo hoặc tiền.
Mỗi khoảnh khắc riêng lẻ có thể rất nhỏ. Nhưng khi lặp lại nhiều lần, chúng có thể âm thầm thay đổi kỳ vọng và cách ứng xử của cả hai phía.
Du lịch như một thực hành xã hội
Điều đáng chú ý là những hành vi này hiếm khi xuất phát hoàn toàn từ ý định cá nhân. Nghiên cứu cho thấy cách du khách hành xử chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố xã hội: hiệu ứng đám đông, sự tiện lợi, các thông điệp quảng bá du lịch, và một tư duy dịch vụ đã ăn sâu rằng “khách hàng là thượng đế”.
Từ góc nhìn này, du lịch không còn đơn thuần là tập hợp những lựa chọn cá nhân. Nó giống như một không gian thực hành xã hội, nơi các hành vi được học hỏi, bắt chước, thương lượng và dần trở thành điều “bình thường” thông qua tương tác. Du khách quan sát cách những người khác hành xử; người dân địa phương điều chỉnh phản ứng của mình; còn các công ty du lịch hay hướng dẫn viên đôi khi cố gắng để định hướng cách ứng xử.
Theo thời gian, những tương tác lặp đi lặp lại này dần ảnh hưởng đến cách cộng đồng tự thể hiện mình, cách các thực hành văn hóa được hiểu và diễn giải, và cuối cùng là cách một vùng đất được kể lại trong các câu chuyện du lịch.
Vì vậy, tính bền vững xã hội của du lịch không chỉ được đo bằng việc giảm thiểu các tác động tiêu cực. Quan trọng hơn, nó đòi hỏi phải nhìn nhận rằng chính du khách cũng tham gia vào quá trình mà trong đó văn hóa được thương lượng, “trình diễn” và biến đổi theo thời gian.
#SustainableTourism #HighlandCulture #LivingHeritage #ResponsibleTravel #EcoTourism #CommunityBasedTourism #CulturalHeritage #TravelWithPurpose #DuLichBenVung #VanHoaVungCao #DuLichTrachNhiem #DuLichSinhThai #DuLichCongDong #BaoTonVanHoa #DiSanSong #TraiNghiemBanDia #DuLichXanh
_
Author: Nhi Nguyen Song
Photo Credit: Taken by Nhật Anh https://share.google/v21EkQ6gxqB2c2D9I
References:
Vu, A. D., Vo-Thanh, T., Nguyen, T. T. M., Bui, H. L., & Pham, T. N. (2024). Tourism social sustainability in remote communities in Vietnam: Tourists’ behaviors and their drivers. Heliyon, 10, e23619
_
Vietnam Outdoor Tourism Research Project
💌Email: vietnamoutdoorresearch@gmail.com
🌐Website: https://vnort.com/
Vietnam Outdoor Tourism Research 