Chính trị của cái đẹp – Du lịch tình nguyện và sự thẩm mỹ hóa nghèo đói

Du lịch tình nguyện (volunteer tourism) – hình thức kết hợp giữa trải nghiệm du lịch truyền thống và hoạt động tình nguyện – gần đây đã nổi lên như một phân khúc phát triển nhanh, trong đó du khách không chỉ là người tiêu dùng dịch vụ mà còn được định vị như những người tham gia tích cực vào việc “giúp đỡ” các cộng đồng kém may mắn. Những diễn ngôn chủ đạo trong du lịch tình nguyện thường ưu tiên một khung lý thuyết mang tính tân tự do (neoliberal), theo đó các cá nhân và ngày càng nhiều các tổ chức phi chính phủ (NGOs) được xem là những tác nhân hợp pháp và chủ chốt trong phát triển kinh tế – xã hội (Conran, 2011; Lyons và cộng sự, 2012).

Mặc dù những ý định cốt lõi của du lịch tình nguyện thường mang ý nghĩa tích cực, và thực hành này có thể thúc đẩy sự gắn kết, tăng cường mối liên hệ giữa du khách và cộng đồng địa phương, cũng như khuyến khích trao đổi văn hóa, nhưng nó cũng đi kèm với những hệ quả vô hình đáng kể. Đáng chú ý là hiện tượng “thẩm mỹ hóa nghèo đói” (aestheticization of poverty) và “phi chính trị hóa các bất bình đẳng cấu trúc” (depoliticization of structural inequalities). Nhiều du khách bị thu hút bởi du lịch tình nguyện vì nó mang lại cảm giác “tính chân thực” (authenticity). Như Cole (2007) chỉ ra, du khách tại Indonesia thường thích đến thăm các ngôi làng nghèo hơn so với những nơi “phát triển” hơn, cho thấy xu hướng ưa chuộng những trải nghiệm gắn với sự “thật” được cảm nhận.

Trong bối cảnh này, nghèo đói không còn được hiểu như một vấn đề mang tính chính trị hay cấu trúc bắt nguồn từ bất bình đẳng kinh tế, mà thay vào đó bị tái định nghĩa như một dấu hiệu thẩm mỹ của tính chân thực. Do đó, nghèo đói trở thành thứ để trải nghiệm hơn là để phân tích một cách phê phán. Như Mostafanezhad (2013, tr. 156) lập luận, khi đối mặt với nghèo đói, khách du lịch tình nguyện thường cảm thấy khó chịu và tìm cách xử lý cảm xúc này bằng cách diễn giải lại nó như một yếu tố văn hóa “chân thực” và có ý nghĩa. Quá trình này cho phép họ tương tác với bất bình đẳng theo cách dễ chịu hơn về mặt cảm xúc, đồng thời che khuất các điều kiện kinh tế – xã hội rộng lớn hơn đã tạo ra những bất bình đẳng đó.

Vì vậy, hiện tượng thẩm mỹ hóa nghèo đói trong du lịch tình nguyện, đặc biệt dưới góc nhìn của các diễn ngôn du lịch chủ đạo, cần được xem xét một cách phê phán. Mối liên hệ mặc định giữa du lịch tình nguyện và tính chân thực cũng cần được đặt lại vấn đề. Thay vì vội vàng đánh giá những thực hành này là tốt hay xấu đối với cộng đồng địa phương, điều quan trọng hơn là đặt ra một câu hỏi mang tính phản biện sâu sắc hơn: “Quan điểm của ai đang định nghĩa thế nào là ‘giúp đỡ’, ‘chân thực’ hay ‘có lợi’, và những bất bình đẳng cấu trúc nào có thể đang bị che khuất trong quá trình đó?”

Leave a Reply