Đầu năm 2025, một chị người Mông trên TikTok bỗng nổi tiếng vì một chuyện rất nhỏ. Chồng chị tặng chị một chiếc máy rửa bát nhân ngày Valentine. Kênh Tiktok của chị có 785.000 người theo dõi, và chị bán miến dong từ ngôi nhà ở vùng cao.
Món quà trị giá khoảng 18 triệu đồng, và phần bình luận đầy nghi ngờ. “Chỉ nhà siêu giàu mới mua nổi.” “Chắc là quảng cáo.” Điều làm chúng tôi chú ý không phải là giá tiền, mà là sự bất ngờ của người xem. Nhiều người đã có sẵn hình dung về phụ nữ vùng cao là nghèo và giản dị, nên khi chị không giống hình dung đó, họ thấy mình có quyền nghi ngờ.
Khoảnh khắc ấy đưa chúng tôi vào nghiên cứu này. Chúng tôi rất vui được chia sẻ rằng chương sách đã được Routledge xuất bản.
Chúng tôi xem 95 video của 38 phụ nữ Mông, Dao, Tày, Thái và Cao Lan bán hàng trên TikTok. Ban đầu, có vẻ như các chị chỉ đang “là chính mình”, hoặc chỉ đang bị nền tảng lợi dụng. Nhưng càng xem, chúng tôi càng thấy một điều tinh tế hơn. Các chị hiểu người xem mong đợi gì, và biết cách dùng điều đó. Có chị mặc trang phục truyền thống và đáp lại lời tán tỉnh bằng nụ cười, vì hình ảnh đó mang lại người theo dõi và đơn hàng. Có chị lên tiếng phản đối tảo hôn, bằng ngôn ngữ của người phụ nữ hiện đại. Nhiều chị tạo sự gần gũi với khán giả nữ qua bài thuốc thảo dược, chuyện làm dâu, hay ngày 8/3. Có một chị không nhận được hoa hôm đó, chỉ có chồng đi cắt cỏ giúp, và chị gọi đó là phần thưởng lớn. Chi tiết nhỏ ấy trở thành tên chương sách.
Khi bị hiểu sai, các chị cũng không im lặng. Một chị giải thích bạc của người Mông không phải là “khoe vàng bạc”. Một chị khác chỉ cho mọi người thấy cách địu con của mình là an toàn.
Vì vậy, TikTok vừa là chơi (thể hiện bản thân và văn hóa), vừa là làm (kiếm tiền), và các chị khéo léo đi giữa hai điều đó. Chúng tôi chưa biết liệu điều này có thay đổi được bất bình đẳng sâu hơn hay không. Nhưng nó nhắc chúng tôi rằng những người thường bị nói là “không có tiếng nói” lại thường là những người suy nghĩ kỹ nhất về cách để được lắng nghe.
Dự án nghiên cứu được tài trợ bởi The British Academy
_
Tác giả chương sách/Chapter authors: Trần Phước Lâm Huy, Nguyễn Song Nhi, Trần Hoài, Myles L. Lynch
Bản quyền hình ảnh/Photo Credit: Nhóm nghiên cứu
Đọc chương sách ở đây/Read the chapter here: https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003733362-10/flowers-highland-girls-trần-phước-lâm-huy-nguyễn-song-nhi-trần-hoài-myles-lynch
_
🇻🇳 ⛰️Vietnam Mountain Studies brings together a group of related research projects exploring the lives, knowledge, cultural practices and environments of communities in Vietnam’s mountainous regions. We examine how people make a living, maintain and reinterpret cultural practices, and respond to changing social and environmental conditions.
💌Email: vietnamoutdoorresearch@gmail.com
🌐Website: https://vnort.com/
Leave a Reply